Ga verder naar de inhoud

Vijver en moeras Tuinbiotopen

Elk open stukje water brengt leven in de tuin, hoe bescheiden de oppervlakte ook is.

3605 master

Wat is een vijver?

De meerwaarde die water biedt aan een tuin is zo groot, dat je al een goede reden moet hebben om geen vijver(tje) aan te leggen. Durf hierbij zeker verder kijken dan alleen maar wat open water met bijvoorbeeld een waterlelie. Voeg ook een (brede) oeverzone toe met bloeiende planten als kattenstaart, wederik, gele lis en zwanenbloem. En voorzie een zitplekje dicht bij de vijver, aan een zone waar je het water kan zien.

Geschikt voor:

  • Balkon en kleine tegeltuin: Zeer zeker. Een ton met wat kleine planten erin doet het prima als minivijver.
  • Kleine stadstuin: Ook hier kan een ton met kleine planten een vijverbiotoopje creëren. Ook een kleine voorgevormde tuinvijver past in bijna elke kleine tuin.
  • In een grotere tuin past een folievijver met brede moeraszone. Als je nog kleine kinderen hebt, kan je een mooie kastanjehouten omheining rond de vijver zetten

Een plus voor de natuur omdat:

  • Er is geen enkele andere tuinbiotoop die meer leven naar je tuin zal trekken dan een tuinvijver, op voorwaarde dat die goed begroeid is met planten.
  • Een vijver is een plek waar libellen en salamanders kunnen leven. Het is een drinkplaats voor egels, vogels en andere dieren, en vogels komen graag een bad nemen in de ondiepe stukken.
  • De oeverplanten geven veel nectar, wat dan weer een plus is voor bijen en vlinders.
  • In een vijver waar veel waterkevers, libellenlarven en salamanders leven, maken muggenlarven geen enkele kans.
  • Water brengt verkoeling in de zomer.

"Er is geen enkele andere tuinbiotoop die meer leven naar je tuin zal trekken dan een tuinvijver."

Vilda 11229 Tuinvijver Yves Adams A4 48477

Hoe een vijver aanleggen?

Een tuinvijver ligt best in volle zon. En goed om weten: tot 80m² heb je geen vergunning nodig als er geen andere verharding ligt.

Het zal maar zelden gebeuren dat het grondwater van nature hoog genoeg staat. Dan zou het graven van een glooiende put voldoende zijn.

In de meeste gevallen is dus een ondoorlatende laag nodig. Doorgaans is dat folie of een voorgevormde plastic vijver. Dat klinkt misschien niet ecologisch, maar het voordeel van een vijver voor de natuur is vele malen groter dan het eventuele nadeel van plastic of kunstrubber. Een kleine vijver kan je vrij gemakkelijk zelf aanleggen.

Maak je gebruik van een voorgevormde vijver? Dan ga je als volgt tewerk. Zet de vorm op de plaats waar hij moet komen en baken de omtrek af met paaltjes. Zet de kuip vervolgens opzij en graaf een put die iets ruimer is dan de vijver groot is. Giet zand op de bodem van de put en plaats daar de kuip op. Het zand helpt om ze te ondersteunen en stabiliseren. De rand van de vijver komt enkele cm dieper dan het bodemniveau. Vul rondom rond op met scherp zand, gebruik daarbij eventueel een gieter of tuinslang om het zand overal in te spoelen. Doe dat pas als je de vijver al half hebt gevuld met water, anders komt de kuip naar omhoog. Als alles klaar is, vul je de vijver helemaal en na een paar dagen kan je aanplanten. Gebruik regenwater. Kraanwater kan ook als start, maar daarmee bijvullen is niet heel ecologisch.

Als je gewoon een ton of teil op je terras wil, maak je die eerst goed schoon. Gebruik geen zeep, afschrobben met helder water volstaat. Bekleed de binnenkant met folie als de ton of teil niet waterdicht is. Leg een laagje grind op de bodem en maak eventueel hoogteverschillen met bakstenen om oeverplantjes in pot te kunnen zetten. Oeverplantjes zijn geen must. Wat hoornblad en een watergentiaan werken ook al prima als vijverbiotoopje.

Daarmee zijn we bij de planten aanbeland. Een ecologisch goed werkende vijver heeft veel planten, weinig voedingsstoffen en geen vissen. Vissen eten de libellen, watervlooien en salamanders op en produceren bovendien mest. In een ecologische vijver vermijd je gewone aarde, afgevallen bladeren, visvoedsel of water dat van het gazon inspoelt. Een beetje voedingsstoffen in het vijverwater, dat kan geen kwaad, dat kunnen de vijverplanten opnemen. Als er te veel voedingsstoffen in het water zitten, gaan algen woekeren. Daar geraak je maar lastig van af.

DSC 4312

Voorzie in een grotere vijver waterplanten uit de volgende drie groepen:

  • Ondergedoken waterplanten zoals hoornblad, aarvederkruid en gekroesd fonteinkruid geven schuilmogelijkheden aan salamanders en libellenlarven.
  • Drijvende waterplanten zoals waterlelie of watergentiaan zijn zonneplekjes voor libellen.
  • Oeverplanten ten slotte staan met hun wortels in het water. Sommige soorten groeien rechtop zoals gele lis, kattenstaart, grote wederik, watermunt, zegges, moerasspirea en dotterbloem. Andere hebben liggende stengels, bv. wateraardbei, waterdrieblad en moerasvaren. Kleinere soorten zoals moerasvergeet-me-nietje en beekpunge groeien hier tussen. In de oeverzone komen waterdieren schuilen en insecten vinden er nectar.

Let op met grote en/of woekerende soorten zoals lisdodde of exoten als grote waternavel. Op Ecopedia vind je een overzicht van planten die je best vermijdt. Voor een grote vijver of een zwemvijver verwijzen we naar de vakman.

Hoe onderhouden?

Een tuinvijver, groot of klein, zal na verloop van tijd dichtgroeien met waterplanten. Ook gaat er slib opstapelen op de bodem. Je kan (indien nodig) elk jaar licht ingrijpen in de herfst: wat waterplanten wegknippen, open water creëren en wat slib weghalen. Je kan ook een paar jaar wachten en dan een grote schoonmaak houden. Voor beide manieren is iets te zeggen. Maar doe je opkuiswerk in ieder geval in september of oktober. De jonge salamanders zijn dan al uit de vijver en de dieren hebben dan nog een paar weken voor de winterslaap aanbreekt.

34 master

Hoeveel werk is het en wat kost het?

Een kleine vijver kost zoveel als de kuip (150-300 euro) en wat zakken zand. Bij een grote vijver kan het zijn dat je een kleine graafmachine moet huren en ook een goede folie kan wat kosten. Kies je folie niet te dun. Filter, fontein of beluchter heb je niet nodig in een vijver zonder vis en veel ondergedoken waterplanten en moeraszone. Voor grotere (zwem)vijvers met filtersystemen (enkel nodig bij vissen of andere vervuiling) vraag je best een offerte bij een vakman.

Enkele leuke soorten die je hier kan vinden

Lantaarntje, kleine watersalamander, en alle soorten die komen drinken. In de vijver leven verder watersnuffel, alpenwatersalamander, pad, bruine kikker, groene kikker, blauwe glazenmaker, keizerlibel, bootsmannetje, waterkevers, poelslak, posthoornslak, schaatsenrijder, schrijvertje.

Zelf aan de slag

Grote brandnetel Tuinproblemen

Brandnetels in de tuin

Er bestaan bij ons twee soorten brandnetels: de kleine brandnetel, die éénjarig is, en de grote brandnetel, een meerjarige plant met stevige wortels.

Meer lezen
Bosaardbei (Rollin Verlinde) Tuinproblemen

Je tuin wapenen tegen droogte

Vlaanderen kampt steeds meer met watertekort. ‘Zuinig omspringen met grond- en kraantjeswater!’ we horen het de laatste jaren regelmatig in het nieuws.

Meer lezen
Gemengde haag (Wim Massant) Tuinbiotopen

Struiken en hagen

Als we over hagen en struikgewas praten, hebben we het doorgaans over plantensoorten zoals hazelaar, meidoorn, kardinaalsmuts, Gelderse roos, haagbeuk, veldesdoorn, sleedoorn, kornoeljes etc.

Meer lezen